Απόσπασμα από τον κατάλογο που συνοδεύει την εκθεση Unrealtime
Δ.Δ.: Ποια είναι η σημασία του χρόνου στα κείμενα και στα έργα σας; Συχνά αναφέρεστε στον «μη πραγματικό χρόνο», στον «φτιαχτό / πλαστό χρόνο», στον «ασύγχρονο πραγματικό χρόνο» και στον «άχρονο χρόνο», σε διαφορετικές έννοιες που ανατρέπουν την ίδια τη φύση του χρόνου αλλά αντικατοπτρίζουν τη σημερινή εμπειρία του χρόνου στην ψηφιακή εποχή. Τι έμπνευση σας δίνουν αυτές οι έννοιες και πλευρές για τα έργα σας;
Μ.Α.: Όπως αναφέρει ο Μπόρχες στη «Νέα ανασκευή του χρόνου», «ο χρόνος είναι η ουσία από την οποία είμαι φτιαγμένος»,[1] και στη συνέχεια αναφέρει ότι ο χρόνος είναι ένα ποτάμι που με παρασέρνει, αλλά εγώ είμαι επίσης το ποτάμι. Αυτές οι υλικές ουσίες, ωστόσο, και η ροή τους μέσα σε μεταφορικά ποτάμια, ή σε ό,τι εγώ θεωρώ πως είναι ο δικτυωμένος χώρος των ροών, υποβάλλονται σε όλων των ειδών τις διαταραχές, τις ασυνέχειες και τις αυτοπροκαλούμενες παραισθήσεις, οι οποίες διαστρεβλώνουν την έννοια του να ακολουθούμε πιστά το ρολόι. Σκεφτείτε αυτό που ονομάζουμε τζετ λαγκ και τον τρόπο που πειραματιζόμαστε με τα σώματά μας καθώς αυτά περνούν μέσα από τη μέρα και κατόπιν μπαίνουν σε εναλλακτικές καταστάσεις μετάβασης στα βάθη της νύχτας. Οι περισσότεροι άνθρωποι ταλαντεύονται ανάμεσα στον πραγματικό χρόνο –ό,τι μοιάζει να συμβαίνει τώρα– και στον μη πραγματικό χρόνο, ό,τι δηλαδή μοιάζει να συμβαίνει σ’ έναν άλλον κόσμο, σε αυτόν τον οποίο βιώνουμε όταν ονειρευόμαστε ή χάνουμε τον εαυτό μας μέσα σε ασυνείδητες δημιουργικές πράξεις που αποτελούν μέρος μιας διαμεσολαβητικής συνάντησης με τη δημιουργική διαδικασία. Θα μπορούσαμε να πούμε πολλά για τον τρόπο με τον οποίο ενεργούμε σε λειτουργία αυτοεπηρεασμού ή αυτο-ρεμίξ και αεροβατούμε, ενώ ταυτόχρονα βασιζόμαστε σε πράξεις διαρκούς μεταπαραγωγής. Προσπαθώ να παίζω μέχρι τέλους αυτά τα εναλλακτικά ταξίδια στο χρόνο, όλες τις ώρες της μέρας και της νύχτας, και να παρατηρώ πώς επηρεάζουν απόλυτα τον τρόπο που επεξεργάζομαι την πραγματικότητα.
Δ.Δ.: Είστε ένας από τους πρωτοπόρους της δικτυακής τέχνης, ένας από τους πρώτους καλλιτέχνες που αποφάσισαν να ερευνήσουν τις ευκαιρίες που πρόσφερε το διαδίκτυο τη δεκαετία του ’90. Η δικτυακή τέχνη, σε μεγάλο βαθμό, έμοιαζε να είναι όχι μόνο μια νέα καλλιτεχνική μορφή η οποία αναπτυσσόταν σ’ ένα νέο τεχνολογικό έδαφος αλλά και μια κριτική στο ίδιο το μέσο, που απαιτούσε την προσοχή αλλά και την επίγνωση του χρήστη. Τι απέγινε έκτοτε αυτό το «κίνημα τέχνης»; Μπορούμε ακόμα να μιλάμε για «διαδικτυακή τέχνη»;
Μ.Α.: …Η διαδικτυακή τέχνη στη δεκαετία του ’90 ήταν ένα σπουδαίο καλλιτεχνικό κίνημα, ίσως το σημαντικότερο καλλιτεχνικό κίνημα των αρχών του 21ου αιώνα. Δεν πρόκειται για λάθος. Λέω του 21ου αιώνα επειδή, όπως όλα τα πρωτοποριακά καλλιτεχνικά κινήματα, ήταν μπροστά από την εποχή του. Προεικόνισε αυτό που αναπόφευκτα θα γινόταν μια βασισμένη στο διαδίκτυο καλλιτεχνική οικονομία. Μήπως έχετε παρατηρήσει ότι αυτό το πρώιμο κίνημα της διαδικτυακής τέχνης, το οποίο σχεδόν γέννησε τόση άμεση προσοχή και θεσμική επιρροή όση και, λόγου χάρη, η διαμορφωμένη τη δεκαετία του ’60 εννοιολογική τέχνη, ποτέ δεν έγινε εμπορικά βιώσιμη στο πλαίσιο των γκαλερί; Αυτό είναι το μεγαλύτερο επίτευγμα της διαδικτυακής τέχνης… Είναι ενδιαφέρον που με ρωτάτε αν μπορούμε σήμερα να μιλάμε ακόμα για «διαδικτυακή τέχνη». Το γεγονός ότι μπορούμε να κάνουμε αυτήν την ερώτηση μού δείχνει τι άλλαξε ριζικά μέσα στην τελευταία δεκαετία. Όπως συνέβη και με την εξέλιξη άλλων καλλιτεχνικών μορφών, λόγου χάρη με τη φωτογραφία στη δεκαετία του ’70 και του ’80, η συγκίνηση που νιώθαμε για τα πρώιμα έργα στο διαδίκτυο έσβησε. Στα σεμινάρια μου ρωτάω πάντα αν μπορούμε ακόμα να μιλάμε για φωτογραφία. Δεν χωράει καμία αμφιβολία ότι το αρχικό ενδιαφέρον για τη δικτυακή τέχνη κόπασε, όπως συνέβη και στην περίπτωση του κινηματογράφου, του βίντεο και της φωτογραφίας που προηγήθηκαν. Νομίζω ότι τα πειράματα της πρώιμης δικτυακής τέχνης αφομοιώθηκαν από το μεταγενέστερο δίκτυο καλλιτεχνών που ασχολούνται με αυτό που ονομάζω Net Art 2.0. Οι συγκεκριμένοι καλλιτέχνες έχουν την τάση να δουλεύουν με τις τεχνολογίες του Web 2.0, την κουλτούρα των παιχνιδιών και τις φορητές συσκευές. Αυτοί οι αναδυόμενοι καλλιτέχνες προτιμούν να ενσωματώνουν το έργο τους σε διάφορα θεσμικά περιβάλλοντα, σε «do-it-yourself» πλαίσια και στα κοινωνικά δίκτυα. Πιστεύω ότι ο χώρος της κοινωνικής δικτύωσης είναι ένας ιδανικός τόπος για νέες μορφές της τέχνης της περφόρμανς. Απ’ όσο μπορώ να πω, το Net 2.0 δεν έχει τόσο να κάνει με τη συνέχιση της καθαυτό δικτυακής τέχνης όσο με την ενσωμάτωση της ζωής στο διαδίκτυο, στην τέχνη της ζωής…
Δ.Δ.: Η μεταπαραγωγή και το ρεμίξ παίζουν κεντρικό ρόλο στο έργο σας. Όταν πραγματεύεστε την προσέγγισή σας αναφέρεστε περισσότερο σε ιδέες όπως η μεταστροφή των καταστασιακών παρά στις θέσεις του Μπουριό και του Μάνοβιτς για τη μεταπαραγωγή και την κουλτούρα του ρεμίξ.[2] Θα μπορούσατε να μας εξηγήσετε πώς αντιλαμβάνεστε τη μεταπαραγωγή και το ρεμίξ ως προς την εξέλιξη του έργου σας;
Μ.Α.: Θα μπορούσαμε να πούμε ότι η προσέγγισή μου απέναντι στο ρεμίξ και/ή στην κουλτούρα της μεταπαραγωγής μοιάζει περισσότερο με μια φιλοσοφική έρευνα του τι σημαίνει να είναι κανείς δημιουργικός, καθώς όλοι μας είμαστε γεννημένοι για να κάνουμε ρεμίξ, και έτσι συνεχώς σαμπλάρουμε από το στοιχείο που μας περιβάλλει και επιφέρουμε αλλαγές σε νέες μορφές αισθητικής βιωσιμότητας. Ονομάζω αυτό το στοιχείο Πηγαίο υλικό παντού – βρίσκεται, κυριολεκτικά και μεταφορικά, ολόγυρά μας, περιμένοντας να το κατεβάσουμε, και ο τρόπος με τον οποίο το προσεγγίζουμε, το τι το κάνουμε μετά το σαμπλάρισμα, δηλαδή το πώς το χειριζόμαστε ως καλλιτέχνες-μέσα της μεταπαραγωγής είναι αυτό που μας κάνει μοναδικούς καλλιτέχνες, ή, όπως θα το ονόμαζε ο Άλφρεντ Νορθ Ουάιτχεντ, «ενεργές οντότητες» …Δεν χωράει καμία απολύτως αμφιβολία για το ότι οι φαινομενικά πολύ κοινότοπες έννοιες του «ρεμίξ» και της «μεταπαραγωγής» χρησιμοποιούνται για όλα τα είδη σύγχρονης καλλιτεχνικής δημιουργίας, φτάνοντας ίσως και μέχρι του σημείου όπου οι μεθοδολογίες που πυροδοτούνται από τις έννοιες αυτές να αρχίζουν να χάνουν την αξία τους σαν πρωτοποριακή μεθοδολογία. Όλα στην τέχνη ανάγονται στο ρεμίξ, οπότε θα μπορούσαμε άραγε να διακινδυνεύσουμε να το χρησιμοποιήσουμε απλουστευτικά για μια μεγάλη γκάμα μορφών μέσων όπου πολύ γρήγορα θα χάσει τη δύναμή του να παρεμβαίνει στη διαδικασία νοηματοδότησης-δημιουργίας του κυρίαρχου ρεύματος; Είναι κάτι σαν κι αυτό που συνέβη στη λέξη «δημιουργικότητα», δηλαδή ελλοχεύει πάντα ο κίνδυνος να ευνουχιστεί από το εταιρικό τέρας. Για μένα υπάρχει μια βαθιά σχέση ανάμεσα στην επιθυμία μας να δημιουργήσουμε, να επιφέρουμε αλλαγές στις νέες μορφές του γίγνεσθαι-καλλιτέχνη, και στον απόλυτα φυσικό τρόπο με τον οποίο ενεργούμε στη λειτουργία αυτο-ρεμίξ. Η ιδέα του ρεμίξ πρέπει να είναι κάτι περισσότερο από έναν εννοιολογικό άξονα στον οποίο αναφερόμαστε με δηλώσεις του στιλ «α, για κοίτα, όλοι κάνουν ρεμίξ!». Δεν με ενδιαφέρει η εμπορευματοποίηση της θεωρίας του ρεμίξ για ένα αυτοαναφορικό ακαδημαϊκό ή θεσμικό καλλιτεχνικό κοινό. Για μένα είναι ένας εναλλακτικός τρόπος προσέγγισης της ζωής, μια σπουδαία φιλοσοφική αρχή που τροφοδοτεί την ανάπτυξη των δημιουργικών μέσων, αυτού δηλαδή που εγώ αποκαλώ μεταπαραγωγή. Και τυχαίνει, όντας ένας συνειδητοποιημένος καλλιτέχνης της περφόρμανς που παίζει με τις ενορατικές τεχνολογίες του ρεμίξ, να έχω τη χαρά να ζω σε μια εποχή μεγάλων μεταμορφώσεων, κάτι που σε μεγάλο βαθμό οφείλεται στην ομορφιά της ψηφιακά δικτυωμένης κουλτούρας.
[1] Χόρχε Λουίς Μπόρχες, «Νέα ανασκευή του χρόνου, στο Διερευνήσεις, μτφρ. Αχιλλέας Κυριακίδης, ύψιλον/βιβλία, Αθήνα 1990, σ. 182. (Σ.τ.Μ.)
[2] Nicolas Bourriaud, Postproduction, Lukas & Sternberg, Νέα Υόρκη 2002 [ελλ. έκδ. Nicolas Bourriaud, Μεταπαραγωγή, μτφρ. Ελεάννα Πανάγου, Εκδόσεις Bios, υπό έκδοση] και Lev Manovich, «What comes after remix?», http://www.manovich.net/.
